In    Email    Góp Ý

• Phóng sự của Nguyễn Thị Hàm Anh

Nghe bằng Flash Bấm vào đây, tải về máy và cập nhật nhu liệu Flash Player để xem và nghe phần này dưới dạng flash.
	Tải về máy/Download

Nghe bằng nhu liệu riêng trong máy của bạn (như WMP, Itune, v.v...) Nghe bằng nhu liệu riêng

Về miền Trung những ngày sau bão

Việt Nam nằm trong vùng bão của Thái Bình Dương nên mỗi năm hứng các cơn bão từ đó thổi vào. Cuối mùa mưa vào Tháng Chín, Tháng Mười là mùa bão. Năm nào cũng bão tố, lũ lụt, không to thì nhỏ, không miền Trung, miền Bắc cũng miền Nam, không đồng bằng cũng cao nguyên, không lũ lụt thì đất chuồi, đất lở...

Những vùng đất trũng bao la vốn là hồ chứa nước thiên nhiên của miền Tây, nơi chứa đựng và điều tiết của sông Cửu Long vào mùa nước lên, để rửa chua, tháo mặn và bồi đắp phù sa. Tuy nhiên về sau này nhằm tăng diện tích trồng trọt, thủy sản, lâm nghiệp, tăng sản lượng nông nghiệp, tăng chỉ tiêu, tăng... nên dân chúng được đưa tới đó để khai khẩn đất hoang. Ðê bao đắp ngang dọc kín mít các khoảnh ruộng như ô bàn cờ, nước không vào được đồng, không chỗ thoát nên tức chỗ này tràn chỗ kia. Mỗi năm cánh đồng miền Tây lại trắng xóa nước và tình trạng lũ lụt lên xuống tự nhiên điều hòa, từng được miêu tả hoành tráng và lãng mạn trong truyện ngắn Mùa Len Trâu của Sơn Nam và bộ phim điện ảnh của Nguyễn Võ Nghiêm Minh lại trở thành tai họa nhấn chìm nhà cửa tài sản, thiệt hại nhân mạng...

Du lịch là ngành kinh tế phát triển, dễ ăn và ăn liền lập tức nên đồi cát, rừng phi lao bị san bằng, phát quang cho resort, hotel, restaurant tua tủa mọc lên. Không còn gì ngăn chặn nên gió bão mặc sức hoành hành. Rừng vàng và luôn cả rừng phòng hộ cũng bị đốn sạch để lập trang trại, trồng cà phê, khai thác gỗ, lập nhà máy thủy điện... Thời tiết bao giờ cũng thất thường. Riêng năm nay cơn bão số 9 Katsana đổ vào trung tâm là Quảng Nam, Quảng Ngãi, Tây nguyên... trong đó nặng nhất là Quảng Ngãi.

Mặc dù năm nào cũng bão, thế nhưng khi bão tới nơi dù được báo trước, dân chúng vẫn trở tay không kịp. Nguyên nhân khiến bão lụt gây thiệt hại nặng nề vừa qua được biết ngoài đập thủy điện A Vương xả lũ thì còn nhận thấy qua số thân gỗ từ thượng nguồn theo nước lũ đổ xuống hạ lưu. Gỗ nhiều quá, dân chúng đổ xô ra vớt mang bán, thậm chí làm một công việc trước đây chỉ có trong rừng là hầm than ngay trên bờ biển. Trong chuyến đi về miền Trung sau cơn bão số 9, vào đến địa phận Quảng Ngãi, từ đấy trở đi tôi bắt đầu nhìn thấy dấu tích cơn bão để lại trên cây cối ngả nghiêng gục đổ hai bên đường chưa được thu dọn.

Xe tiếp tục chạy, vẫn tiếp tục các ngôi nhà thấp lè tè đè trên vì tường là mái ngói rêu phong võng oằn xuống, mái tôn mỏng manh dù dằn đầy bao cát trông vẫn phập phà phập phù khi có gió mạnh thổi qua, ruộng ngô xác xơ ngả mình trơ thân khô như rơm, hàng loạt thân chuối gục xuống như có ai cầm dao phạt ngang thân... một số thân chuối còn giữ được màu xanh úa tả tơi rách rưới nhưng đa số chỉ còn đâm tua tủa lên trời nửa thân màu vàng cháy, các bụi cây dại chồng lên nhau ngổn ngang như đống rác, tre nghiêng hẳn bốn mươi lăm độ, mấy cây thông trốc hẳn gốc nằm chỏng chơ.

Khung cảnh chỗ nào cũng phơi bày ra sự tan hoang. Tôi nhìn thấy các cây cột điện ngả nghiêng chưa ai buồn dựng lại, dây điện cuốn lại treo lòng thòng sa xuống gần mặt đất...

Tỉnh Quảng Ngãi, huyện Bình Sơn là huyện ven biển vừa có đồng bằng vừa có núi. Hàng ngàn héc ta cao su phía Tây huyện đến kỳ cho mủ đã bị đổ sạch.

Hai trăm phần quà không đủ phân cho tất cả dân trong thôn Thạch An, xã Bình Mỹ mà chỉ ưu tiên cho người già và tàn tật. Mấy cụ già rải rác trên bậc thềm xa nhìn đám đông. Các cụ cho biết Năm Thìn (1964) lụt nặng nhất nhưng không có bão. Chưa khi nào vừa lũ vừa bão như năm nay. Bắp cứ ba tháng thu hoạch một lần, Lúa Hè Thu và hoa màu còn một tuần nữa thu hoạch thì mất sạch, giống má ướt cả...

Quà đã phát xong, mấy cụ già vẫn ngồi mãi trên bực thềm như đứng lên là một điều khó khăn, vả nhà cửa ruộng vườn trống rỗng, chẳng còn chuyện gì để làm cả. Lũ trẻ sau mấy ngày dọn dẹp trường lớp, tan học đi qua cũng được phát kẹo. Ðoàn từ thiện hối hả lên xe tiếp tục chạy đến mười giờ khuya tới Hội An để tìm chỗ ngủ qua đêm. Phố cổ Hội An hôm bão cũng ngập cả thước, nước vừa rút, khách du lịch cũng rút luôn, chẳng ai hào hứng ở lại lỡ gặp cơn lụt mới.

Sáng hôm sau, tôi đến Quảng Nam, huyện Duy Xuyên, xã Duy Sơn gần với nơi tiếp nối của hai con sông Thu Bồn và Vu Gia. Mưa đột nhiên tầm tã. Nhiều người không có áo mưa mà chỉ khoác tấm nylon đội mưa tới. Mảnh tơi ấy thật đa dụng vì ngoài việc túm lại thay áo mưa thì khi cần trở thành tấm bạt giăng lên hay phủ đậy lại che chắn... Một người phụ nữ lắp bắp: Nước ngập nhanh lắm, chỗ nông ngập một thước, chỗ sâu hai thước, nước ngập tới cổ. Tôi phải leo lên đu lấy ô văng...

Chồng chị bị trượt chân té, thiệt mạng trong cơn lụt để lại ba đứa con thơ...

Vùng này ngập lụt không nặng bằng Bình Sơn nhưng lại mất bốn mạng người. Hai tuần đã qua nhưng người phụ nữ dường như vẫn chưa lấy lại bình tĩnh trước mất mát quá to lớn. Chị vẫn muốn kể mãi cơn bão lụt kinh hoàng bỗng chốc quét qua cuộc đời: Lúa mới cắt xong thế là cuốn hết. Năm 2007 là cơn lũ lịch sử nhưng năm đó lũ cao chứ không có gió như năm nay. Chạy người còn không thoát, một sào trồng lê-ghim trôi hết, con gà con qué làm sao kịp ôm đi.

Bởi vậy đâu có họp chợ được. Chợ búa lèo tèo vì chẳng còn thứ gì mang ra chợ bán. Không còn gà vịt, ao cá cũng vỡ, rau cải, rau muống, su su... chưa kịp mọc lại chỉ loe hoe vài nắm từ vùng bên mang lại bày bán. Bắp, mía và khoai mì mất gần hết, chuối là loại cây trồng khắp nơi nhưng đi đâu cũng thấy những thân chuối ruột xốp xộp đổ gục chết úa. Thóc ăn và thóc giống trôi sạch, còn cứu được thùng nào thì mấy ngày sau đó mưa tầm tã, không phơi được nên mọc mộng cả. Chợ không có gì để bán, bán cũng không ai sẵn tiền mua. Chợ đìu hiu dăm người ngồi uể oải buồn.

Từ xã Duy Trinh, chúng tôi qua xã Duy Châu cùng huyện. Duy Xuyên và Ðiện Bàn là vùng rốn lũ của Quảng Nam. Bạch đàn và xoài nghiêng hẳn một bên, cây nhãn nằm vật xuống đưa hẳn bộ rễ đầy bầu đất chổng lên trời, cây bàng quật sát mặt đất cành lá vẫn xanh... Một bà cụ ôm gói quà vừa lãnh xong lập cập ngồi xuống góc sân. Nhà của bà bị bở tường, chưa kịp biết chuyện gì là mái sập xuống, bàn thờ trôi, bồ lúa cũng trôi luôn cùng với tài sản dành dụm chắt bóp bao nhiêu năm tiêu hao hết. Nhà đúc còn bị sập thành đống gạch, mái ngói, mái tôn tốc bay hết nữa là mấy túp nhà mỏng mảnh như bánh tráng chịu sao thấu lũ cao gió mạnh.

Gạo mì chỉ là lương thực cứu nguy cấp tốc trước mắt. Các đoàn cứu trợ tuy đổ về nhiều nhưng chia đều thì mỗi đầu người cũng chỉ đủ cầm cự no bụng trong một hai tháng. Về lâu dài dân chúng cần vật liệu xây dựng để sửa sang xây dựng lại nhà cửa, cần giống để trồng trọt, chăn nuôi lại. Vụ Ðông Xuân sắp tới chưa thấy hạt giống đâu, các loại rau cỏ hoa màu, cả gia cầm, gia súc cũng vậy. Ngay cả được cấp hạt giống, con giống thì tiền đâu chi vào phân bón, thuốc trừ sâu, thức ăn cho heo, bò... Y tế cũng là vấn đề quan trọng. Chưa có điện nên các giếng bơm điện đều không dùng được. Tôi nhìn thấy các ao nước đục ngầu đầy rác và cành lá mục nát, chồng chất ngổn ngang các thân cây úng rữa. Mùa bão năm nay chưa qua, những cơn bão vẫn chập chờn trước mặt, rồi mùa bão của năm tới và những năm tới nữa với những cơn bão dập vùi, những nỗi đau lập đi lập lại không ngưng, không khác. Chỉ sau mỗi cơn bão tang thương như vậy, xóm làng vắng vẻ đìu hiu hẳn. Mất đi những người đàn ông trụ cột gia đình, chỉ còn người già, phụ nữ và con nít ngơ ngác nhìn nhau. Thanh niên sót lại và phụ nữ lũ lượt xuôi Nam khiến số lượng dân nhập cư của thành phố gia tăng mau chóng. Họ làm thợ xây dựng, công nhân may áo, may giày, bán hàng rong, lượm bao nylon... Cả trẻ em cũng gia nhập đội quân bán vé số hoặc làm công nhân cho các cơ sở sản xuất với tiền lương rẻ mạt.

Mùa bão chưa qua, mùa bão chẳng khi nào qua...

Phóng sự của Nguyễn Thị Hàm Anh

Báo Người Việt